Хуушан hудлалай эрдэмтэдэй шэнжэлгэнүүдhээ

Хэдэн мянган жэлэй саана Буряад нютагууд мүнөөнэй халуун оронуудтай адлирхуу уларилтай, элбэг баян ургасатай байhан гэлсэдэг.

Халуун орондо амидаран бэлшэжэ ябадаг олон амитадай (арсалан заан (мамонт), дүрбэ-табан метр ута бэетэй хирhэн, анааша, абарга томо матар мэтын олон ан арьяатан, томо шубууд) яhан газар бүриhөө олдожо байдаг.

Жэшээлхэдэ, Эбилгын доодо захын Толгойн баруун хажууда нэгэ нүхэн доторhоо хэдэн арбаад мянган жэлэй саана ябаhан хори шахам томо, жэжэ элдэб ан арьяатанай толгойнууд олдоо hэн. Эндэ ганса толгойнууд зүндөө сугларhан бэшэ, харин хүнүүд ангуудые алажа эдеэд, толгойнуудыень нэгэ газарта хаяhан байжа магад.

Буряадай урда аймагуудай хадануудаар сахариг томо эбэртэй аргали хонид, хүдөө талада шулуу эдидэг ёло шубууд 200-250 жэлэй үе хүрэтэр амидаржа ябаhан болоно. Шулуун түхэлтэй ёлын хоргол түүжэ, эмдэ хэрэглэдэг байhан юм. Сагаан хойлог, тугад шубууд бүри 1900 он болотор үсөөхэн тэды үзэгдэдэг байгаа.

Буряад орон нютагуудаар ажаhууhан зон хожомхон болотор, эльгэн хара шулуу, сагаан мана, хүрин ногоон яшал ба бэшэ хурса эрмэгтэйгээр ялтардаг шулуунуудаар эритэ зэбсэг, хутага, шүбгэ мэтые бүтээдэг, модо сабшажа ялтаха, ан харбаха hомоной зэбэ хэдэг, малай шарха отолжо эмнэдэг шулуун хутага, буугай ба хэтын сахюур hаяшаг болотор хэрэглэдэг байhан. Хүн зон улам шадамар боложо, зэд сад, хүрэл болбосоруулжа, зэбсэг бүтээхэ арга олоод, түрүүшээр харбаха hомоной зэбэ, хутага, шүбгэ ба бэшэ зүйлнүүдые бүтээдэг болоhон юм. Тэрээнhээ хойшо хүнүүд түмэрөөр элдэб эритэ зэбсэгүүдые дархалдаг, тиигээд хоол хүнэhэеэ ядаралгүй хангадаг болоhон аад, дэлхэйн баялигай, ан гүрөөлэй хомордоходо, адууhа мал олоор баридаг болоhониинь буусын байрануудай үлэгдэлнүүдhээ элирэн харагдана.

Буряад эртэ урдын үльгэр түүхэдэ дурдагдадагай ёhоор, түмэр болбосоруулан хэрэглэдэг болоhоор нилээхэн үнинэй гэхэ гү, али гурбан мянган жэл үнгэрhэн байха. Түмэр хайлуулдаг эртэ урда сагай хаягдаhан hууринууд, түмэрэй шулуу абадаг агынууд олон газар олдодог, тэрэ сагай дархашуулай хэhэн түмэр зэбсэгүүдэй жэбэрхэгүйнь эрдэмтэдые нилээд hонирхуулдаг юм.

Хүн зон үдэхэдөө, мал олоор үсхэдэг болоhон, элдэб зэбсэгэй элбэг, болбосоронгы болохо тума байгаалиин зэрлиг ургамалнуудые хэрэглэлгэ улам hайжарhан, ойн модо отолон ашагладаг, газар хахалжа таряа таридаг, hубаг малтадаг боложо эхилhээр олон жэл үнгэрөө. Тэрэ үни холын hубаг, хахалhан газарнуудаар ямар хүнүүдэй ажаhууhаниие Буряад хуушанай hудлалай эрдэмтэд (археологууд) тодорхойлжо шэнжэлдэг юм.

Поделиться

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в Яндекс