Буддын шажанай заншалнуудай удха

Һaрын литээр Шэнэ жэлэй эхилтэр дүрбэн үдэрэй туршада Буддын шажанай бүхы дасан дугангуудта хурал үнгэргэгдэжэ, 17 хоног соо уншалганууд болодог. Түрүүшын үдэрнүүдтэ хуралнуудта бэлэдхэл хэгдэдэг, бурхан hахюуhадта үргэл мүргэлэй ёhолол – балин арюудхалгын гурим ёhо бэелүүлэгдэдэг юм. Балин хадаа бурханай урда табигдадаг, тоhондо шарагдаhан дүрбэлжэн булантай обоохой талхан болоно.

“Балин” гэhэн ланза (санскрит) үгэ “хаясаанай” гэhэн удхатай. Энэ нэрэ тус үргэл мүргэлэй удхые элирхэйлэн харуулдаг. Элдэб зүйлнүүдhээ бүридүүлэгдэhэн балин нирваанай болон сансарын бурхан hахюуhадта үргэгдэдэг. Yргэл мүргэл хэхэдээ, хэтын халаглал, талархалаа мэдүүлхэ ёhогүй, тарни уншаха ёhотой.

Нэгэдэхеэр, балинай удха шанар юун болоноб гэбэл, али бүхы бэрхэшээл түбэгүүдые усадхаха гэhэн удхатай. Ушар иимэhээ дүрбэн үйлын эхиндэ, hүүлдэ балин үргэгдэдэг. Хоёрдохёор, балин буян үйлэдэхэ арга олгодог. Балин хадаа үргэл мүргэлэй эгээл дээдэ зүйл, тарни уншаhанай ашаар буян үйлэдэлгын эгээл нүлөө ехэтэй арга болоно. Балингуудые гурбан шата болгожо хубаамаар: дагдор, жундор ба дүйдор. Сагаан үнгэ – hайн hанаатай бурхан hахюуhадта, улаан үнгэ уур сухалтай бурхадта зорюулагдадаг.

Дагдор хадаа алтаар, мүнгөөр, зэдээр урлажа бүтээгдэhэн, үеhөө үедэ дамжуулагдажа байдаг удаан болзорой балин гээшэ. Тэрэ гунгарба соо бурханай урда табигдадаг.

Жундор хадаа ходо ходо хэгдэжэ байдаг, жэл бүхэнэй hүүлдэ хубилгагдажа байдаг балин юм. Ешмээнэй гурилаар, шара тоhоор, саахар боохороор, шэхэрээр, зүгын балаар буйлуулан хэгдэдэг. Тэрэ хадагаар орёогдодог, ямаанай гү, али hарлагай өөхөөр бадма сэсэг мэтээр гоёогдодог. Дасанда балин арюудхахадаа, айл бүхэнэй гал гуламтые арюун нангин болгодог. Эдэ хуралнуудай урда тээ hүзэгтэн гэр байраяа, бурханаа арюудхадаг, сэбэрлэдэг юм.

Монгол hарын 28-най үдэр дасан дугангуудта Ямандага бурханда, hахюуhадта зорюулагдаhан уншалганууд, үргэл мүргэлнүүд хэгдэдэг. Хуралай үедэ балин, сэржэм үргэдэг, далга абадаг байха юм. Тиихэдээ үнгэрhэн жэлдэ хаража сахиhанай түлөө, байгша ондо харгалзаха, сахиха талаар үргэл мүргэл хэдэг гээшэ.

Далга абалгын ёhолол хадаа үнгэрhэн үе соо бүхы hайн hайхан үйлэ хэрэгүүдэй түлөө хоолой зүйлнүүдые суглуулгын hүлдэ болоно. Ламанар сэржэм үргэлгын, далга абалгын ёhололнуудые үнгэргэдэг. Далга абахадаа, эдеэ хоолой зүйлнүүдые гарнууд соогоо абаад, нара зүб эрьюулэн, зол жаргалтай, урагшатай hайн, амгалан тайбан, элүр энхэ ябахые уряалан, “Аахурай” гэжэ хэлэдэг байна. Далга абалгын ёhололой дүүрэhэнэй hүүлээр hүзэгтэн эдеэ хоолой зүйлнүүдээ ламанартай хубаалдаад, бэшэ хубииень бүлынгөө бүхы гэшүүдтэ үгэдэг юм.

Монгол hарын 2-дохи үдэр хуралнууд эхилдэг. Имагтал энэ үдэр хүнүүд хии мориёо нангин газарнуудта хиидхүүлдэг. Энэ жэлдэ хүнэй хуби заяанай ямар байха байhые хии морин hүлдэлдэг юм. Тэрэнэй дүрбэн буланда эреэн гүрөөhэн, арсалан, бүргэд, луу зураатай. Тэдэ агаар, газар, гал болон уhые hүлдэлдэг. Хүнэй доторой болон газаа талын элшэ хүсэнэй ямар нягта холбоотой байhые элирхэйлэн гэршэлнэ бшуу.

Бата-Мүнхэ ЖИГЖИТОВ

Поделиться

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в Яндекс