Байгалай hалхинууд

Байгал суута hалхинуудаар олон. Далай дээрэ бултадаа 30 гаран янзын хүсэтэй hалхинууд хүдэлдэг. Иимэ олон hалхитай нуур дэлхэй дээрэ ондоо үгы юм. Дэмы энэ нуурые далай гэжэ нэрлээгyй бэзэ. Эгээ мэдээжэ hалхинай нэгэниинь «баргажан» юм. Энэ hалхин тухай «Алдарта Байгал, арюухан далай» гэhэн дуун соо хэлэгдэдэг. Энэ hалхин Баргажанай гол талаhаа үлеэжэ эхилээд, Ойхон олтирог хүрэдэг. Баргажан hалхин жэгдээр үлеэдэг, сэлмэг наратай үдэрнyyдые асардаг.

Хүсэтэ, тон аюул ехэтэ Байгалай hалхин хадаа «сарма» юм. «Сарма» мэхэтэй hалхин. Тэрэ гэнтэ үлеэжэ, улам түргөөр hалхилдаг. Нэгэ секунда соо 40-60 метр хүрэтэр хүсэтэйгөөр үлеэдэг. Энэ hалхиие үнэндөө ураган гэжэ нэрлэмээр. «Сарма» далай дээрэ арбаад метр үндэртэй томо долгинуудые хүдэлгэжэ байдаг. Энэ hалхинай үлеэхые хараhан хүнүүд гэрэй хушалта, эрьедэ ябаhан малые гансата уhа руу шэдэхэ хүсэтэй байдаг гэжэ хэлсэдэг. Жэл соо Байгал дээрэ 18-hаа 150 хүрэтэр hалхитай үдэрнүүд байдаг. Тиигэбэшье, иимэ туйлай ехэ хүсэтэй hалхинууд 20-ёод үдэрэй туршада hалхилдаг.

Далайн баруун урдаhаа зүүн хойшоо зубшан үлеэдэг hалхиие «хүлтүүг» гэжэ нэрлэдэг. Энэ hалхин шииг нойто, хура бороо асардаг. Хамар Дабаан үдхэн манаар хушагдахадаа, «хүлтүүг» hалхинай буухые мэдүүлдэг.

Гадна «сэлэнгэ», «ангар», «горная», «харахаиха», «полудённик», «зарянка» гэхэ мэтэ нэрэтэй hалхинууд ушардаг. Yбэлэй сагта эшхэрэн үлеэдэг хүйтэн hалхин «хиүс», хабарынь болон намартаа «шелонник» hалхин hалхилдаг. Энэ hалхин тон дулаан юм.

Далайн баруун талада 8 сагhаа эхилээд 16 саг болотор ехэнхидээ хүсэтэй hалхид хүдэлдэг, үглөөнэй 5-7 сагай хугасаа соо далайда hалхигүй болодог. Байгалай загаhашад hалхинай абари зан тон hайнаар мэдэжэ, ажалдаа хэрэглэдэг юм.

Поделиться

Опубликовать в Facebook
Опубликовать в Google Buzz
Опубликовать в Google Plus
Опубликовать в LiveJournal
Опубликовать в Мой Мир
Опубликовать в Одноклассники
Опубликовать в Яндекс